|
"hak, özgürlük ve ödev"lerini "insan onuru" temelinde, kamu makamlarının "yetki, görev ve sorumluluk"larını ortak yarar ereğinde yansıtan nesnel düzenlemeleri içermelidir.
Özetle, artık özlü ve kısa Anayasa dönemi aşılmıştır. Türkiye'de demokratik geleneklerin tam anlamıyla yerleşmemiş olduğu gerçeği de göz önüne alındığında, bazı siyasal ve anayasal konuları Anayasa'da açıkça ve kimi zaman ayrıntılı bir şekilde düzenleme ihtiyacına işaret edilmelidir (CB seçiminde 367 çoğunluğu tartışmaları, bunun tipik bir örneğidir).
Bu ön belirlemeler ışığında, içerik konusu sistematik ve genel ilkeler açısından ayrı ayrı değerlendirilebilir:
2) NASIL BİR SİSTEMATİK?
Toplumsal gelişimin itici gücü olarak anayasalar, aynı zamanda İnsanoğlunun kaydettiği gelişme ve yeni gereksinimlerden etkilenmeye açık olan metinlerdir. Anayasa, öncelikle hak ve özgürlükleri güvence altına almalıdır. Yeni Anayasa, insan haklarını sadece devlete karşı koruyucu kuralları değil, ilerletici kuralları da yansıtmalıdır.
Devletin yapılandırılması açısından farklı tercihler (heterojenlik) söz konusu olmakla birlikte, özgürlükler rejiminin düzenlenmesi bakımından ortak ilkeler geçerlidir. Hak ve özgürlüklerin gerek sınırlama ilkeleri, gerekse listesi konusunda asgari standartlar, Türkiye'nin taraf olduğu insan haklarına ilişkin uluslararası belgelerce saptanmıştır. Bu nedenle, aslolan, bunların gerisine düşmemek kaydıyla, İH'nın gelişmeci özelliği ışığında hem yeni haklar kabul etmek, hem de özgül güvence ölçütlerini belirlemek mümkün. "Sosyal anayasa" olarak nitelenen hak ve özgürlükler kısmında, asgari standartların gerisine gidilemez, ancak daha ileri bir düzenleme yapılabilir (maksimum standartlar).
Devlet organlarının yapılanmasına ("siyasal anayasa") gelince; erkler ayrılığı vazgeçilmez çerçevedir. Bu bakımdan, Türkiye'nin tercihi parlamenter rejim doğrultusunda olduğuna göre, yasama-yürütme arasında işbirliği ilkelerinin geçerli olduğu, ancak yargı erkinin mutlaka ilk ikisinden ayrı ve bağımsız bir şekilde yapılanması ve işlemesi gerektiği kabul edilmelidir.
Yeni anayasa yapımında, özellikle küresel ısınmanın da etkisiyle çağımızın adı konmayan şu öncelik sıralamasının gözetilmesi önerilebilir: yaşam kaynağımız ÜLKE, sonra İNSAN ve nihayet insanın örgütlediği DEVLET.
Yukarıdaki saptamalarımız ışığında çağdaş bir anayasanın sistematiği, anahatlarıyla şu tabloda somutlaştırılabilir:
Başlangıç
I. Genel Esaslar
II. Hak ve Özgürlükler
A) Hak ve Özgürlüklerin Genel Düzeni
B) Kişi özgürlükleri ve Siyasal Haklar (I. Kuşak Haklar)
C) İktisadi, Sosyal ve Kültürel Haklar ve Özgürlükler (II. Kuşak Haklar)
D) Çevre, Barış ve Gelişme Hakları (III. Kuşak Haklar)
III. Cumhuriyetin Kurumları (erkler ayrılığı) |
|
|
